Wiertło do metalu wybiera się pod materiał, w którym ma pracować, a nie pod cenę. Zwykłe wiertło HSS w stali nierdzewnej stępi się po kilku otworach, a drogie kobaltowe w blasze aluminiowej niczego nie poprawi. Poniżej opisujemy, czym różnią się cztery najczęstsze rodzaje, jak dobrać obroty i po czym poznać, że wiertło jest już zużyte.
Cztery rodzaje wierteł, które spotkasz w sklepie
Wszystkie wiertła do metalu w naszym katalogu mają wymiary według normy DIN 338. Różnią się materiałem, sposobem wykonania i ewentualną powłoką.
| Rodzaj | Jak jest zrobione | Do czego pasuje | Czego unikać |
|---|---|---|---|
| HSS-R (walcowane) | Rowki wiórowe walcowane na gorąco, powierzchnia czarna | Stal konstrukcyjna, żeliwo, tworzywa, prace montażowe | Otwory o dużej dokładności, długie serie |
| HSS-G (szlifowane) | Rowki szlifowane z pełnego pręta, powierzchnia jasna | Stal konstrukcyjna i stopowa, aluminium, otwory pod pasowanie | Stal nierdzewna w większych ilościach |
| HSS-Co 5% (kobaltowe) | Stal szybkotnąca z dodatkiem 5% kobaltu, ostrzone na 135° | Stal nierdzewna i kwasoodporna, stale ulepszane cieplnie, twarde odlewy | Wiercenie bez chłodzenia, mocne wyginanie (kobalt jest bardziej kruchy) |
| HSS z powłoką TiN | Wiertło HSS pokryte azotkiem tytanu (złoty kolor) | Seryjne wiercenie w stali, gdy liczy się żywotność między ostrzeniami | Ostrzenia, bo po pierwszym szlifie powłoki na ostrzu już nie ma |
HSS-R czy HSS-G
Oba są ze stali szybkotnącej. Różnica siedzi w wykonaniu. Wiertło HSS-R ma rowki walcowane, więc jest tańsze i wystarcza do otworów pod śruby czy kołki, gdzie dziesiąta milimetra nie ma znaczenia. Wiertło HSS-G ma rowki szlifowane, przez co lepiej trzyma wymiar, mniej bije i odprowadza wióry równiej. Jeśli wiercisz otwory pod pasowanie albo pracujesz na wiertarce stołowej, weź HSS-G. Do wiertarki ręcznej i montażu HSS-R zrobi swoje.
Kiedy naprawdę potrzebujesz wiertła kobaltowego
Stal nierdzewna utwardza się podczas obróbki. Gdy wiertło się ślizga zamiast skrawać, dno otworu twardnieje i zwykłe HSS przestaje wchodzić. Wiertło HSS-Co5 znosi wyższą temperaturę na krawędzi i ma wierzchołek szlifowany na 135° z krzyżowym podcięciem, więc nie ucieka z punktu i od razu skrawa. Cena jest wyższa, ale w nierdzewce zużywa się kilka razy wolniej. W zwykłej stali czy aluminium przewagi nie zobaczysz, a wiertło jest bardziej podatne na złamanie przy wyginaniu.
Co daje powłoka tytanowa, a czego nie
Powłoka TiN zmniejsza tarcie i chroni ostrze, dlatego wiertło pokryte tytanem wytrzymuje więcej otworów w stali niż to samo wiertło bez powłoki. Powłoka ma jednak grubość kilku mikrometrów. Po pierwszym ostrzeniu wierzchołek jest znowu gołym HSS. Ma to sens przy pracy seryjnej, gdzie wiertło i tak wymienia się na nowe. Do warsztatu, w którym wiertła się ostrzy, lepszym wydatkiem jest HSS-G.
Najczęstszy błąd to za wysokie obroty
Zbyt wysokie obroty przegrzewają krawędź i wiertło tępi się w kilkanaście sekund. Prędkość skrawania zależy od materiału, a obroty liczy się z niej i ze średnicy wiertła. Poniżej wartości orientacyjne dla wierteł HSS, a w nierdzewce dla wiertła kobaltowego.
| Średnica | Stal konstrukcyjna (ok. 30 m/min) | Stal nierdzewna (ok. 12 m/min) | Aluminium (ok. 80 m/min) |
|---|---|---|---|
| 4 mm | 2400 obr/min | 950 obr/min | 3000 obr/min i więcej |
| 6 mm | 1600 obr/min | 640 obr/min | 3000 obr/min i więcej |
| 8 mm | 1200 obr/min | 480 obr/min | 3000 obr/min |
| 10 mm | 950 obr/min | 380 obr/min | 2500 obr/min |
| 12 mm | 800 obr/min | 320 obr/min | 2100 obr/min |
Im twardszy materiał i im większa średnica, tym wolniej. W nierdzewce dociskaj mocno i równo, żeby wiertło cały czas skrawało. Przerwy w posuwie utwardzają dno otworu.
Chłodzenie i otwór pilotowy
W stali używaj oleju do cięcia albo emulsji, w nierdzewce jest to konieczne. W aluminium sprawdza się emulsja lub nafta, bo wióry lubią się kleić do rowków. Przy średnicach powyżej 8 mm nawierć najpierw otwór pilotowy o średnicy około jednej trzeciej docelowej. Wiertła kobaltowe ze szlifem krzyżowym można prowadzić bez otworu pilotowego, ale punktak i tak pomaga, bo wiertło nie ucieka z zaznaczonego miejsca.
Standardowy uchwyt wiertarki przyjmuje chwyt do 13 mm. Do większych otworów służą wiertła podtaczane. Mają część roboczą 14, 16 czy 20 mm, a chwyt stoczony do 13 mm.
Po czym poznać, że wiertło jest zużyte
- Wióry wychodzą niebieskie lub jako pył zamiast równych spiral.
- Wiertło piszczy i wymaga coraz większego docisku.
- Otwór wychodzi większy niż średnica wiertła albo z zadziorem na wyjściu.
- Na wierzchołku widać zaokrąglone, błyszczące krawędzie.
Wiertło HSS i HSS-Co da się naostrzyć na ściernicy, o ile zachowasz kąt wierzchołka (118° dla zwykłych, 135° dla kobaltowych) i symetrię obu krawędzi. Niesymetryczne ostrze wierci otwory za duże i bije.
Co wybrać w skrócie
- HSS-R do montażu i otworów pod śruby w stali i tworzywach.
- HSS-G do warsztatu, wiertarki stołowej i otworów pod pasowanie.
- HSS-Co5 do stali nierdzewnej, kwasoodpornej i stali ulepszanych.
- HSS z powłoką TiN do produkcji seryjnej w stali bez ostrzenia.
Wszystkie cztery rodzaje znajdziesz w kategorii wiertła. Jeśli nie wiesz, który wariant pasuje do twojej pracy, napisz do nas, a doradzimy dobór po materiale i średnicy.